Adanson Aglae - DWÓR WIEJSKI t3, Dwór polski
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
DWÓR WIEJSKI.
Tom 3
dzieło poswięcone gospodyniom polskim, przydatne
i osobom w miescie mieszkającym
przerobione z francuzkiego
Pani Aglaë Adanson
z wielu dodatkami i zupełnem zastosowaniem do naszych obyczajów i potrzeb,
przez Panią
z Potockich Karolinę Nakwaską,
w 3 Tomach.
Poznań 1844.
w Księgarni Nowej J. Łukaszewicza.
Imprimatur . Czwalina, Censor.
Posen, den 14. April 1844.
Tekst: Polska Biblioteka Internetowa Format by ILK
Rady i Przepisy.
Pomimo starannej korrekty, gdy Autorka nie mogła się nią sama zająć, wcisnęły się liczne błędy drukarskie. Tu ważniejsze tylko omyłki w Tomie pierwszym się znajdujące prostujemy, które w sens zmieniają,. Pomniejsze same czytelniczki raczą sprostować.
Omyłki ważniejsze W Tomie Iszym Dworu Wiejskiego.
[Zapisano w kolejności: Zamiast - Strona / Wiersz - Czytaj]
Prosty słomianny 7 / 24 prosty kapelusz słomianny
2. haczykami 14 / 3 z haczykami.
z samego - / 7 z lanego,
a tu 21 / 6 a ta.
pokoj 21 / 15 pokoi.
niższą 23 / 14 nizką.
pół garnuszki 28 / 24 pół garncówki.
jodła 29 / 2 jadło,
stołek 35 / 3 stolik,
robią. 37 / 1 robi.
należy 44 / 10 należałoby
to 46 / 5 te.
tłustość na 50 / 10 tłustość nie na
lub na 50 / 11 lecz na.
z ciekiem 53 / 11 ze ściekiem.
Niezapomnie 54 / 32 Niezapomniej.
się myje 56 / 3 się kto myje.
odrene 63 / 12 odrębne,
liwarach 70 / 7 ligarach,
krowy po 93 / 3 krowy 3 razy po.
notę 123 / 15 na tę.
Te dawna 126 / 3 Te dwa.
w szerz 141 / 7 w szereg,
gdybyś 141 / 7 gdyby
jak sobie 167 / 24 jak je sobie,
daruj 174 / 9 danej.
na drugiem 175 / 7 po drugiem,
była skrzyneczka 180 / 27 była to skrzyneczka,
rozlatuje 183 / 17 rozlutuje.
zapadnie 185 / 3 wpadnie,
melon 193 / 14 melona,
cali 197 / 12 linii.
Morrussona 210 / 22 Morrissona.
Mindereni 212 / 14 Mindereri.
Riini 214 / 1 Ricini.
Opodoldok 214 / 2 Opodeldok,
aby 222 / 2 coby.
Omyłki drukarskie Tomu drugiego Dworu Wiejskiego.
[Zapisano w kolejności: Zamiast - Strona / Wiersz - Czytaj]
nie zego 1 / 15 nie ze złego,
nadto w niej 1 / 19 same w niej.
Trufle 11 / 9 Szufle.
Piław 19 / 1 mylnie drukowane większemi literami
ugotowane 25 / 28 ugotowana,
wstaw rądel 29 / 12 wstaw w rądel.
przyrumienia 31 / 28 przyrumienią,
frytuzy 39 / 10 frytury.
Grubosi 46 / 23 Grubości,
pypuszone 52 / 28 wyczyszczone.
Dzik 55 / — mylnie drukowane większemi literami,
długą 56 / 7 dużą.
so 61 / 15 soli,
nadziane 61 / 25 nadziania.
Nakrój 66(1) / 5 Nakryi.
(1) stronnica 66 nosi liczbę 48 mylnie.
może 70 / 15 można.
Gęsi 71 / 6 mylnie drukowane większemi literami,
przedmiotem 73 / 3 zasiłkiem,
do jednej sztuki 4 63 / 5 do jednej sztuki. 1/2
szczypię mąki 98 / 15 ze szczyptą mąki.
Skro 106 / 8 ikrę.
wyjmij 109 / 18 wjmyj.
Brokoli 117 / 23 mylnie większemi drukowane literami,
maki 127 / 18 gałki,
delikatniejszym 128 / 5 delikatniejsza.
Grzyby i Sałaty 137 / 140 — powinno bydź większemi literami,
opiekaj 161 / 19 opiekanej,
najcięższą 162 / 10 najtęższą,
wyda 162 / 16 wydaj,
smażone 163 / 22 spalone.
Mączniki 164 / — powinno bydź większemi literami,
przywarz 166 / 5 przewarz.
zasiekaj 167 / 6 posiekaj,
nim wystygnie 167 / 17 nim cukier wystygnie,
nóżki cielęcej 170 / 17 nóżek cielęcych.
Rodzenki 171 / 19 wszędzie gdzie się tylko ten wyraz znajdzie czytaj: rozenki.
Kropel 171 / 29 kropek.
w rąbel 173 / 14 w rądel.
Serce jedno 183 / 30 serce jedno,
wsłoninie 187 / 16 wstawione.
pozołć 188 / 20 pozłoć.
kalarepek 191 / 9 kalarepek,
magnionek 191 / 27 magnionez.
drobiu indyk 191 / 29 drobiu, indyk.
na stronnicy 193 nie potrzebnie przeciągnięta nota.
do stronnicy 195 powinna się kończyć na wyrazach: aby jak najściślej było, i znajdować się na dole w przypisku. Dalszy ciąg. Gdy ciasto spoczywa itd nie należy wcale do Noty, druk powinien byt bydź zwyczajny.
Slewki 203 / 15 Sliwki, i gdzie tylko ten wyraz się znajduje.
biszkopty i gdzie tylko ten wyraz 207 / 4 biszkokty.
dalej 211 / 8 daje.
gorąco 214 / 13 gorące.
dotąd 219 / 6 potem.
biała 221 / 1 bila.
Neuchetes 222 / 5 Neuchatel,
stęchł 222 / 21 stężał.
Strachina 222 / 26 Strachino.
ostudź 224 / 15 osłodź.
massę 229 / 18 mąkę.
pochylą 230 / 5 pochyla.
zwolna ciągle 131 / 25 zwolna, ale ciągle.
cukrowanemi 238 / 16 cukrowemi.
Łososie 254 / 11 Łososia.
Szambaglione 161 / 8 Sambaglione.
przyjemnego 262 / 21 nieprzyjemnego.
na ogień bez ognia 262 / 25 na ogień bez wody.
kocieł 264 / 5 kocioł,
poprawy 265 / 11 poprawny.
naparzana 271 / 22 napuszczana.
Chłodziec 277 / 15 Chołodziec.
na 8 osób 278 / 1 na 5 osób.
A... K... 281 / 22 A... P...
warzywa 282 / 7 Jarzyny.
krajane 282 / 28 krajana.
z pomarańczami 286 / 11 z pomaranczami.
Nadto w spisie na końcu wyrazy: Pilaw, Dzik, Gęsi, Brokoli, powinny bydź drukowane zwyczajnemi literami. A zaś wyrazy: Grzyby, Sałaty, Mączniki, dużemi tytułowemi. Tamże str: VI przepis lubelski i z poznańskiego, powinno bydź małemi literami, i nie razem z wyrazami Galarety i Lody.
DO CZYTELNICZEK.
Tę trzecią część mej pracy Wam dając, śmielsza już jestem; nie jedno bowiem słowo, nie jedna pochwała z ust osób: to drogich sercu, to powagę duchową posiadających, to znanych ie uczonym świecie, otuchy mi dodały. Wprawdzie doszły mnie i krytyki.... z tych korzystałam, o ile były sprawiedliwe. W ogóle zaś pomimo ze wiele wad i błędów naszych wytknąć byłam przymuszona, nie sądzę, abyście, lube rodaczki, miały się na mnie o to gniewać. Mając wasze dobro na celu, nie mogłam im pobłażać, w sumiennem przekonaniu o nader smutnych skutkach, jakie za sobą wiodą.
Sławny angielski autor Dickens opisując swą podróż po Stanach Ziednoczonych, przypisuje swe dzieło tym Amerykanom, co go przyjąwszy gościnnie, zostawili mu wolny sąd o sobie, i co miłując kraj własny, są wstanie znieść prawdę, gdy im jest w dobrej myśli powiedziana (1) "Nie sądzę w podobnej znajdować się potrzebie, spodziewam się owszem, że każda z was zgodzi się ze mną, że i wiele jest złego u nas, i że to złe poprawić należy, pochlebiam sobie, iż dobrze, me rady w tym względzie przyimiecie; rady przyjacielskie i że tak rzeknę rodzinne, w języku nam tylko znajomym udzielone. Wszakże lepiej to tym względzie między sobą się porozumieć, jak wystawiać się na szyderstwa cudzoziemców, niemiłosiernie kraj nasz opisujących.... *)
Bierzcie, radzę wam ten mój słowniczek w każdej domowej, czy gospodarskiej potrzebie, nie ograniczając się na jednorazowem jego przerzuceniu; nie jest to książka ku waszej zabawie poświęcona, lecz która użyteczna wam się stać może, — po większej części owoc: drogo nabytego doświadczenia, i dwunastoletniej wędrówki...
-----------------
(1) J dedicate this book' to those friend of mine in America who giving me a welcome J must ever gratefully and proudly remember left my judgement free, and who lofring their wuntry can bear truth, when it is told good humouredly and in a kind spirit. (American Notes by Ch. Dicens)
-------------------------------
*) Z pomiędzy tylolicznych dzieł w rożnych językach o Polsce pisanych, tak z dawnych jak teraźniejszych czasów, odznacza się jedno świeżo wydane niemieckie, w którem autor opisuje między innemi nader niekorzystnie, choć może sprawiedliwie w oczach cudzoziemca, nieprzyjemności, które podróżny u nas spotyka! jeden np. rozdział, jest Pchłom poświęcony itp.
= = = = = = = =
Adamaszek Jestto najpiękniejsza materya jedwabna na pokrycie mebli. Najlepsze wyroby tejże są Turyńskie i Genueńskie. W Lyonie (we Francyi) też je robią, ale w podlejszych gatunkach. Szerokość jedwabnego adamaszku jest około łokcia polskiego. Włoskie od francuzkich są węższe. Teraz też robią adamaszki wełniane, te bywają szersze od jedwabnych, są bardzo dobre na pokrycie mebli dla trwałości, i więcej jak pierwsze przydatne dla dworów naszych, bo do jedwabnych materyi - nie mówiąc już o cenie ich nader wielkiej - trzebaby mieć jeszcze pokoje obszernością, wysokością i wytwornem urządzeniem zgadzające się, z tym wydatkiem.
Adwokat Nim weźmiesz adwokata, równie jak lekarza, dobrze wprzód badaj o jego charakterze, uczciwości i zdatności. Nie bierz zbyt wielkich panów, bo ci, nie będą dbali o twe interessa. Chroń się leniwego, który równie jak przewrotny, mógłby cię opieszałością wyzuć ze wszystkiego. Przyzwyczaj obrońcę sądowego (jeżeli sama majątkiem rządzisz) aby ci zdawał sprawę z podjętych czynności dla twego dobra. Nie bądź machiną w tem, co cię tak blisko dotyczę. U nas w niektórych okolicach częstokroć adwokaci nawykli samowładnie działać, nieprzypuszczając do znajomości czynionych zabiegów klientów swoich. Tę przywarę nadała im gnuśność nasza... adwokat właściwie powinien być wykonywaczem myśli twoich i chęci, do których przystosowywać tylko ma formy prawa i dodawać zabiegi swoje. Pomnij też, że gdyby niesłuszność jaką w imieniu twoim popełnił, nie na niego wina spadnie, ale na ciebie. W interesach radź się nadto przyjacioł słusznych, uczciwych, doświadczonych, i tak dopiero za ich zdaniem prowadź sprawy, Jeżeliś tak nieszczęśliwa, że je mieć musisz.
Afty. Są to małe białe chrosty nader bolesne, które się często na języku i dziąsłach znajdują; dzieci osobliwie podlegają temu cierpieniu. Są one oznaką kwasów żołądkowych. Dzieciom wymywać trzeba, gębkę odwarem z kaszy perłowej jęczmiennej, do którego dodaje się trochę miodu i kropla octu. Również miodek różanny, w który się macza kwaczyk ze skubanego płótna i nim wyciera chrósty, jest skutecznym. Wewnątrz trzeba dziecku dawać Magnezy i Carboniki łyżeczkę, na wyniszczenie kwasu; albo pół łyżeczki od kawy rączych oczy (Oculos Cancrorum) w proszku. Osoby starsze mogą afty wypalać kawałkiem soli vitryolowej, którego koniec macza się w wodzie i prędko na bolesne miejsce przykłada na chwilę.
Alkali volatile jest to bardzo dobre lekarstwo na pszczoły, osy lub komara. Przykłada się go natychmiast bez wody, jeżeli miejsce nie zbyt delikatne, jak naprzykład oko, albo usta, w tych ostatnich razach leje się go trzydzieści kropli do kieliszka wody zimnej - przemywa część cierpiącą.
Alkali Jest także bardzo dobre do czyszczenia wybladłych plam na suknie i materyach jedwanych, napuszcza się niem to miejsce i wyciera, sukno suknem, a materya materyalnem płatkiem,
Alkali jest to samo, co amonium causticum.
Alun Użyteczną jest rzeczą mieć zawsze w domu kawałek ałunu, jakem to mówiąc o szafie z lekarstwem wspomniała. Ałun jest jeden z najskuteczniejszych środków do wyczyszczania ran, w które żywe mięso się wdało; osusza on i pomału goi wrzody. Dla zmiękczenia wody twardej, wsyp trochę do niej ałunu w proszku, wtedy się mydło w niej warzyć nie będzie i jarzyny prędzej ugotują np. groch stary.
Atłas Patrz jedwabne materye.
Axamit jedwabny. Patrz tamże.
Axamit wełniany. Bardzo piękne daje pokrycie na meble. Axamit ten robią w Belgii i Francyi. Miewał on dawniej łokieć polski szerokości, teraz szerszego dostanie bo jest w modzie na wybijanie sprzętów. Czem kolor jego piękniejszy, tem droższy. Jednak lepiej nim meble pokrywać, jak Morą, zwykle używaną u nas; jest on bowiem nadzwyczajnie trwały, nie płowieje i nie wysiada się, jak jedwabny. Są axamity gładkie, są w kwiaty wybijane; te ostatnie nazywają: axamitami z Utrechtu (miasta w Holandyi). Dużo go używają za granicą do wybijania powozów dla twardości jego. Zalecam ci go szczególniej; nie żałuj wydatku, nagrodzi się on.
Balsam Stej Genowefy Weź oliwy francuzkiej półtora funta, wody różannej: ćwierć funta, wina czerwonego tęgiego: półtora funta, drzewa sandałowego czerwonego: jedną uncyą. Zmieszaj razem w rynce pobielanej, która by trzy kwarty trzymała. Gotuj tę mieszaninę przez kwadrans, ciągle jeszcze mieszając łyżką drewnianą - poczym dodaj: terpetyny Weneckiej pół funta. Wymieszaj wszystko szpatalką drewnianą, przez parę minut, zdyjm naczynie z ognia, a gdy balsam przestygnie, dosyp w niego uncyą jedną kamfory w proszku - znowu wymieszaj. Przecedź przez płótno w inne naczynie, niech stoi przez dobę. Gdy się zetnie, poprzecinaj na krzyż massę, aby wypuściła płyn, który na spodzie osiądzie, wyłóż w słoiki, zatkaj dobrze, chowaj do użycia. Ten balsam, od dawna sławny, jest doskonałym na wygojenie ran zastarzałych; nawet takich, w których gangrena się pokazuje. Bierze się go na płateczek i na miejsce bolesne przykłada, albo na skuban...
[ Pobierz całość w formacie PDF ]