Achtung Panzer 018 150-166 (PzKpfw V Panther), Publikacje militarne i modelarskie - broń pancerna (Vanguard, ...
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Panzerkampfwagen V Panther
Sd.Kfz.171
PzKpfw V Panther Ausf A.
(zdjęcie udostępnił Eric Peytavin)
„Wróg wprowadził nowy czołg! Kształtem z grubsza przypomina Tridsatchedverke (T-34). Jest silnie opancerzony, masa w przybliżeniu 45 – 50 ton. Uzbrojony prawdopodobnie w działo 88mm. Ponieśliśmy straty w walce z tym czołgiem z dystansu ponad 2000m…” – radziecki przekaz radiowy z 8 lipca 1943 roku.
Panzerkampfwagen V Panther to obok Panzerkampfwagen VI Tiger najbardziej znany czołg II Wojny Światowej. Uważa się go też wraz z radzieckim T-34 za najlepszy czołg tamtego okresu. Gdy w czerwcu 1941 roku Niemcy zaatakowali Związek Radziecki jednostki Panzertruppe napotkały czołgi serii KV oraz czołgi T-34/76, które przewyższały pod względem siły ognia i opancerzenia każdy czołg niemiecki. Z powodu ciągłych niepokojących raportów z Frontu Wschodniego zdecydowano o skonstruowaniu nowego, silniejszego czołgu średniego, który mógłby w krótkim czasie wejść do produkcji. 25 listopada 1941 roku Adolf Hitler wydał Wa Pruef nakaz rozpoczęcia prac nad nowym czołgiem, a w grudniu tego samego roku Wa Pruef polecił firmom Daimler-Benz i MAN (Maschinenfabrik Augsburg Nuernberg) opracowanie 30-tonowego czołgu, będącego odpowiedzią na T-34/76 i uzbrojonego w działo 75mm KwK L/70. Zaprojektowanie nowej wieży do tego pojazdu spoczęło zaś na firmie Rheinmetall-Borsig. Jako pierwszy swoją konstrukcję przedstawił w marcu 1942 roku Daimler-Benz. VK 3002 był kontynuacją wcześniej odrzuconego modelu VK 3001 ze stycznia 1942 roku (stanowił on w zasadzie kopię T-34/76), który powstał w dwóch wariantach, różniących się zawieszeniem (resory sprężynowe lub wałki skrętne). VK 3002 również w dużej mierze opierał się na czołgu T-34/76, jednak był czymś więcej niż tylko jego zmodyfikowaną niemiecką wersją. Posiadał wieżę umieszczoną w części przedniej pojazdu, podobnie jak T-34/76. Prototyp został przedstawiony Hitlerowi, który nakazał tak szybko jak to możliwe wyprodukowanie 200 sztuk. MAN ukończył prace nad swoim wariantem VK 3002 na początku lutego 1942 roku.
VK 3002 (DB) z zawieszeniem w postaci wałków skrętnych.
Konstrukcja ta miała wieżę umieszczoną w centralnej części kadłuba, odznaczała się też lepszymi parametrami. 11 maja 1942 roku projekt VK 3002 otrzymał oznaczenie Panther. 14 maja 1942 roku, kiedy zakończono testy obydwu prototypów Hitler zdecydował ostatecznie o wyborze konstrukcji MAN do seryjnej produkcji. Wersja Daimler-Benza została odrzucona głównie z powodu możliwych ewentualnych problemów z identyfikacją wozów. Poza tym okazało się, że wariant ten wykazał się gorszymi parametrami i wymagał wielu modyfikacji w celu usunięcia wad. Prototyp konstrukcji Daimler-Benz został zdobyty przez Rosjan w 1945 roku. Swój projekt, również przypominający czołg T-34/76 i oznaczony Panzerkampfwagen T-25 przedstawiły zakłady Skoda, jednakże i on nie znalazł uznania i został odrzucony w czerwcu/lipcu 1942 roku. Adolf Hitler wydał polecenie rozpoczęcia produkcji czołgów Panther wersji MAN od grudnia 1942 roku. Hitler domagał się zastosowania w nich dział 75mm KwK 42 L/100, ponieważ jednak nie było jeszcze możliwe rozpoczęcie ich produkcji, użyto krótszych dział 75mm KwK 42 L/70, będących w stanie przebijać prawie 150-milimetrowy pancerz z odległości 1000 metrów. Była to skuteczność nieco lepsza od 88-milimetrowych dział czołgów Tiger. Konstrukcja czołgu Panther naznaczona była również wyraźnym wpływem T-34/76 i posiadała szereg rozwiązań z niego zaadoptowanych jak np. 660-milimetrowe gąsienice (lepsze parametry jezdne, zwłaszcza w warunkach terenowych), mocniejszy silnik, skuteczne, długolufowe działo 75mm i nachylony pancerz, co zapewniało dodatkową ochronę (Pantera była pierwszym niemieckim czołgiem posiadającym nachylony pancerz). Pomimo tego częściowego podobieństwa czołgu Panther do T-34/76 był to wóz większy, cięższy i różniący się wieloma aspektami technicznymi. Wyposażono go w zachodzące na siebie koła jezdne i nowoczesny system zawieszenia, umożliwiający poruszanie się w nierównym terenie z dużą prędkością
Panzerkampfwagen V Panther Ausf D1 (Ausf A).
Od lipca do września 1942 roku MAN wyprodukował dwa prototypy (tylko jeden z nich wyposażony był w wieżę), w których podczas testów wykryto liczne problemy techniczne. Jednocześnie złożono zamówienie na 1000 sztuk czołgów, z których pierwsze miano ukończyć na początku 1943 roku. W końcu 1942 roku została także zamówiona przedprodukcyjna seria 20 pojazdów – tzw. Null Serie. Wszystkie zostały wyposażone w cienki, 60-milimetrowy pancerz i uzbrojone we wczesną wersję działa 75mm KwK 42 L/70 (z jednokomorowym hamulcem wylotowym z działa 75mm KwK 40 L/43), zamontowanego w wieży z bębnowatą kopułą, umieszczoną po lewej stronie. Napęd stanowił 650-konny silnik Maybach HL 210 P 45, o pojemności 21 litrów. Wozy te oznaczone jako PzKpfw V Panther Ausf A technicznie różniły się od później produkowanych modeli. Ciekawą konwersją był pojazd Ausf D1 (niektóre źródła podają, że był to wczesny model Bergepanther) z zamocowaną na stałe wieżą czołgu PzKpfw IV Ausf H (nie mogła się ona obracać), służący jako czołg dowodzenia w schwere Heeres Panzerjäger Abteilung 653 na Froncie Wschodnim do połowy 1944 roku. Ta sama jednostka używała też innego wczesnego wariantu wozu Bergepanther z zamontowanym 20-milimetrowym działkiem przeciwlotniczym Flakvierling, a także pojazdu Flakpanzer T-34(r).
Panther Ausf D1 z wieżą PzKpfw IV Ausf H.
W grudniu 1942 roku gotowy był nowy i ulepszony wariant Ausf D, a w lutym 1943 roku 20 czołgów Ausf A przemianowano na Ausf D1. Wozy Ausf D1 (wcześniejsze Ausf A) były wykorzystywane wyłącznie jako egzemplarze testowe a później jako czołgi treningowe. W związku z przygotowaniami do operacji Zitadelle zarządzono w trybie przyspieszonym wyprodukowanie do 12 maja 1943 roku 250 sztuk Panter, a dalszych 750 sztuk tak szybko jak to będzie możliwe. Produkcję wersji Ausf D rozpoczęto w grudniu 1942 roku i 11 stycznia 1943 roku pierwszy seryjny egzemplarz czołgu Panther Ausf D opuścił fabrykę. W porównaniu z Ausf D1 zwiększono grubość pancerza i zastosowano nowszą wersję działa 75mm KwK 42 L/70 w hydraulicznie napędzanej wieży. Pierwsze 250 sztuk modelu Ausf D było napędzane silnikiem Maybach HL 210 P 30 (o pojemności 23 litrów). Słabym elementem pierwszych Panter był ich boczny pancerz, który w zależności od wariantu miał grubość 40 – 50mm. Wozy Panzerkampfwagen V Panther Ausf D (D1) wraz z pojazdami Ferdinand i innym nowym opancerzonym sprzętem przeszły swój chrzest bojowy podczas operacji Zitadelle w lipcu 1943 roku w ramach Panzer Abteilung 51 i 52 (po 96 czołgów w każdej jednostce) oraz Panzer Regiment Stab 39 (po 8 czołgów), jako część Heeresgruppe Sud (Grupa Armii „Południe”). Z powodu nie usuniętych na razie licznych problemów technicznych (szczególnie ze skrzynią biegów, napędem, zawieszeniem i silnikiem) wiele czołgów zostało wyłączonych zarówno przed jak i w trakcie działań. „…Zbyt szybko stawały w ogniu, paliwo i system olejowy był niewystarczająco zabezpieczony, poza tym ginęły słabo przeszkolone wcześniej załogi…”-Heinz Guderian.
Z początkowej liczby 250 pojazdów 10 sierpnia 1943 roku w służbie pozostawało jedynie 43. Zostały one później przekonwertowane na jednostki Panzerbefehlswagen (Sd.Kfz.267). Kolejne 600 egzemplarzy Panther V Ausf D (określane później mianem Ausf D2) było już napędzanych mocniejszym, 700-konnym silnikiem Maybach HL 230P 30, który to silnik stał się standardowym dla wszystkich kolejnych modeli czołgów Panther. Posiadały one też odlewaną kopułę dowódcy w miejsce bębnowatej a także boczne osłony pancerne, w które standardowo wyposażano następne czołgi Ausf D i późniejsze warianty. Czołgi Panther Ausf D trafiły do 23. i 26.Samodzielnego Pułku Pancernego oraz pułków pancernych dywizji „Das Reich” i Leibstandarte SS Adolf Hitler. Ogółem od grudnia 1942 roku do września 1943 roku MAN, Daimler-Benz, MNH i Henschel wyprodukowały 850 egzemplarzy wariantu Ausf D.
Panzerkampfwagen V Panther Ausf D w Rzymie, 1943 rok.
Po naprawach i modyfikacjach (między innymi skrzyni biegów) w sierpniu 1943 roku rozpoczęto produkcję nowego wariantu – Ausf A. Wkrótce miał on okazać się bardzo groźną bronią. Panther Ausf A był najliczniej reprezentowanym czołgiem podczas kampanii w Normandii, kiedy to stracono około 400 wozów Panther wszystkich typów. Wariant Ausf A posiadał przebudowaną wieżę, nową, odlewaną kopułę dowódcy, wraz z uchwytem pod przeciwlotniczy karabin MG 34, jarzmo kuliste karabinu maszynowego MG 34 w płycie czołowej oraz standardowe boczne osłony pancerne. W trakcie produkcji montowano także pięć różnych typów systemu wydechowego. Ogółem około 2200 sztuk czołgów Ausf A wybudowały od sierpnia 1943 roku do maja 1944 roku firmy MAN, Daimler-Benz, Demag i Henschel.
Tak jak i inne rodzaje broni Pantery ulegały ciągłym modyfikacjom i zmianom konstrukcyjnym w celu poprawienia ich możliwości bojowych. W marcu 1944 roku wyprodukowano pierwszy egzemplarz następnej wersji – Ausf G. Była to najliczniej produkowana odmiana czołgu Panther. Wozy te charakteryzowały się nowymi włazami górnymi w kadłubie, brakiem szczeliny obserwacyjnej kierowcy w płycie czołowej oraz bardziej pionowymi ścianami bocznymi kadłuba. Późniejsze modele posiadały obrotowy peryskop kierowcy, nowy system wydechowy, przebudowane jarzmo działa a także nowy wygląd pokrywy silnika z podniesionymi okrywami wentylacyjnymi. Jednak chyba najbardziej wyróżniającym się elementem Pantery wersji Ausf G była zwężająca się ku przodowi, jednoczęściowa płyta boczna ponad zawieszeniem pojazdu. W okresie marzec 1944 – kwiecień 1945 MAN, Daimler-Benz i MNH wyprodukowały 2950 wozów Panther Ausf G. Starsze modele wycofane w celu naprawy często wyposażano w nowsze części, tworząc niestandardowe warianty.
Ogółem w latach 1943 – 1945 wybudowano w zakładach Maschinenfabrik-Augsburg-Nuremberg (MAN) w Kassel i Maschinenfabrik-Niedersachsen-Hannover (MNH) w Hanowerze a także Daimler-Benz, Henschel i Demag około 6000 sztuk czołgów Panzerkampfwagen V Panther wszystkich wersji.
Niewielką liczbę Panter (przypuszczalnie 5 sztuk), prawdopodobnie wersji Ausf G sprzedano w 1944 roku na Węgry, możliwe że jeden egzemplarz kupiła też w 1943 roku Szwecja, jednak nie zostało to potwierdzone. W 1943 roku jeden czołg wczesnej wersji Ausf D wraz z PzKpfw VI Tiger sprzedano Japonii, lecz ze względu na sytuację wojenną obydwa nigdy nie zostały tam wysłane. Ostatecznie Japończycy wypożyczyli te wozy Armii Niemieckiej.
Japoński attache wojskowy pułkownik Ioshida ogląda zakupiony egzemplarz czołgu Panther w zakładach Henschel.
W lutym 1943 roku MAN wyraził zgodę na licencyjną produkcję Panter przez włoskie zakłady Fiat-Ansaldo, jednak z powodu kapitulacji Włoch we wrześniu 1943 roku produkcja nie została uruchomiona.
Pierwotnie planowano wytwarzać model Ausf G z kołami jezdnymi ze stalowymi obręczami w miejsce gumowych, lecz wyprodukowano jedynie niewielką serię 24 sztuk w 1944 roku. W tym samym czasie Krupp przygotował dwa projekty czołgów Panther, uzbrojone w działo 88mm KwK 43 L/71. Żaden z nich jednak nie został przyjęty. W celu poprawienia osiągów testowano i montowano także przeróżne zespoły napędowe jak np. chłodzony powietrzem silnik MAN/Argus, zmodyfikowany silnik lotniczy BMW czy też dieslowski silnik Daimler-Benz. Czyniono też próby z hydrostatycznym i hydrodynamicznym systemem zawieszenia oraz specjalnym urządzeniem brodzącym (Tauch Einrichtung), a także systemem filtrów, umożliwiającym operowanie w terenie skażonym chemicznie. Powstał też, nigdy nie zrealizowany projekt Pantery z miotaczem ognia.
Panzerkampfwagen V Panther Ausf G z kołami jezdnymi ze stalowymi obręczami.
W maju 1944 roku został przyjęty projekt następnej generacji czołgów Panther oznaczanych jako Ausf F (neuer Art). Ausf F miał posiadać pogrubiony pancerz i nowo-skonstruowaną wąską wieżę Schmallturm (opracowaną przez firmę Rheinmetall w listopadzie 1944 roku i w przyszłości produkowaną przez Daimler-Benz), która miała posiadać działo 75mm KwK 42/1 lub Skoda 75mm KwK 44/1 L/70 w jarzmie typu Saukopf. Istniał również projekt zamontowania dłuższego działa 75mm KwK L/100. Pojazdy serii produkcyjnej miały posiadać wyłącznie koła jezdne ze stalowymi obręczami. W październiku 1944 roku planowano, że produkcja czołgów Ausf F rozpocznie się w marcu 1945 roku w zakładach Daimler-Benz w Berlinie-Marienfelde. W styczniu 1945 roku ukończono jedynie prototyp (kadłub Ausf G z wieżą Schmallturm). W związku z pogorszającą się sytuacją wojenną do końca wojny wybudowano tylko kilka prototypów wież Schmallturm (bez kluczowych elementów) i 8 kadłubów. Niektóre źródła podają, że pomiędzy 20 a 23 kwietnia 1945 roku w zakładach Daimler-Benz wybudowano kilka sztuk czołgów Ausf F i że prawdopodobnie użyto ich bojowo, co nie zostało jednak potwierdzone. 20 lutego 1945 roku przedstawiono listę planowanych modyfikacji w czołgach serii Panther, jednak żadnej z nich nie zdążono zastosować.
Panzerkampfwagen V Panther Ausf F.
Organizacja batalionu Panter w 1943 roku
- dowództwo batalionu (składające się z plutonu łączności i plutonu rozpoznania)
- pluton łączności – 3 x Befehlswagen Panther Sd.Kfz.267/268
- pluton rozpoznania – 5 x Panther
- 1.kompania – 22 x Panther
- kompania dowodzenia – 2 x Panther
- 1.pluton – 5 x Panther
- 2.pluton – 5 x Panther
- 3.pluton – 5 x Panther
- 4.pluton – 5 x Panther
- 2.kompania – 22 x Panther (skład jak 1.kompania)
- 3.kompania – 22 x Panther (skład jak 1.kompania)
- 4.kompania – 22 x Panther (skład jak 1.kompania)
- pluton remontowy – 2 x Bergepanther
Wprowadzenie do użytku czołgu Panther uczyniło także możliwym wykorzystanie jego podwozia i części jako podstawy do przeróżnych konwersji. Pierwszą z nich była konstrukcja Artillerie-Panzer-Beobachtung Panther, zaproponowana pod koniec 1942 roku przez Rheinmetall-Borsig. Po odrzuceniu kilku wariantów ostatecznie wybrano pojazd Panzerbeobachtungswagen Panther (wóz obserwacyjny artylerii). Na wiosnę 1942 roku firmy Krupp i Rheinmetall-Borsig otrzymały polecenie opracowania nowej samobieżnej podstawy, opartej na podwoziu skonstruowanym z elementów wykorzystanych w czołgu Panther. Krupp zaproponował dwie serie pojazdów: Grille i Heuschrecke. Pod koniec 1942 roku przedstawiono konstrukcje - Grille 12, uzbrojony w działo 128 mm K 43 i Grille 15, uzbrojony w haubicę 150mm sFH 43 L/35,5. W 1943/44 roku zastąpiono te działa nowszymi wariantami – 128mm K 44 L/55 i 150mm sFH 44. Obydwa projekty posiadały demontowane uzbrojenie, umożliwiające prowadzenie ognia we wszystkich kierunkach. Heuschrecke 12 i 15 posiadały takie samo uzbrojenie jak Grille 12 i 15 i zostały zaplanowane jako samobieżne podstawy dział – Waffentrager. Prace nad projektem Heuschrecke przerwano w lutym 1943 roku, podczas gdy w październiku 1943 roku zaprzestano prac nad konstrukcjami Grille. W pierwszej połowie 1944 roku Krupp zaproponował nowe konstrukcje wozów Waffentrager, oparte na czołgach Panther i uzbrojone w haubicę 150mm sFH 18 i działo 128mm K 44 L/55. W październiku 1944 roku przedstawiono model pojazdu Sturmpanther (przypominający Jagdpanther) z działem 150mm StuH 43/1. Jednocześnie z Kruppem swoje projekty podobnych pojazdów (jak np. uzbrojony w działo 128mm K 43 Skorpion) dostarczyła też firma Rheinmetall-Borsig. Zarówno konstrukcje Kruppa jak i Rheinmetall-Borsig nigdy nie wyszły poza etap drewnianych modeli. Od końca 1942 roku do pierwszej połowy 1944 roku Rheinmetall-Borsig prowadził również prace nad pojazdem 88mm Flakwagen, który miał opierać się na podwoziu i częściach czołgów Panther, jednakże ostatecznie zostały one zarzucone. W 1944 roku Rheinmetall-Borsig rozpoczął opracowywanie nowego Flakpanzera, także wykorzystującego podwozie Pantery. Planowano zastosować w nim uzbrojenie składające się z dwóch dział 37mm Flak 43, zamontowanych w obrotowej, opancerzonej wieży, której konstrukcja umożliwiałaby niemal pionowe ich wychylenie. Kolejne modele miały być uzbrojone w dwa działa 55mm Flak w przekonstruowanej wieży. Wczesny wariant, z dwoma działami 37mm Flak 43 (Flak 43/1 lub Flak 44 L/57) nosił oznaczenie Flakpanzer 341, określano go także jako Flakpanzer V Coelian. Całość programu nie osiągnęła etapu produkcji, wykonano jedynie drewnianą makietę wieży i umieszczono na podwoziu czołgu Panther. Bardzo nowocześnie wyglądającą konstrukcję – wariant Pantery uzbrojony w wyrzutnię rakiet 105mm Raketenwerfer opracowały zakłady Skoda. W miejsce standardowej wieży posiadał on w pełni obrotową platformę. Jednakże i on nie osiągnął etapu prototypu. Wiele z interesujących pomysłów z powodu sytuacji wojennej i braku surowców pozostało jedynie na deskach kreślarskich.
Panzerkampfwagen V Panther Ausf G w Aberdeen, USA.
(zdjęcie udostępnił Jon Cuneo, New Hampshire)
Najbardziej udaną konwersją bazującą na podwoziu czołgu Panther był doskonały niszczyciel czołgów Jagdpanther uzbrojony w działo 88mm Pak 43 L/71, jednak był on produkowany w ograniczonym zakresie. Rozpoczęto również prace nad większym i potężniejszym wariantem czołgu Panther – Panther II. Dramatyczna sytuacja wojenna Niemiec pokrzyżowała te plany, a projekt osiągnął jedynie etap prototypu.
Wieże z uszkodzonych i wycofanych Panter oraz specjalnie wyprodukowane montowano również w fortyfikacjach stałych. W pełni obrotowe wieże umieszczano
Panzerkampfwagen V Panther II.
na betonowych stanowiskach (Pantherturm III – Betonsockel) lub spawanych stalowych konstrukcjach (Pantherturm I – Stahluntersatz), które mieściły przedział bojowy, pomieszczenia załogi i skład amunicji. Tego typu stanowiska ulokowane były wzdłuż Wału Atlantyckiego, Wału Zachodniego, Linii Goten (Goten-Line), Linii Hitlera (jeden z nich umiejscowiony był u podnóża góry Piedimonte w rejonie Monte Casino) oraz na wschodzie (około 12 sztuk w Berlinie). Do 26 marca 1945 roku zainstalowano ogółem 268 (280) takich wież.
PzKpfw V Panther Ausf G jako Ersatz M10.
Podczas przygotowań do ofensywy w Ardenach około 10 pojazdów Panther Ausf G przebudowano aby przypominały amerykańskie niszczyciele czołgów Gun Motor Carriage M10. Konwersji tej dokonano przez przyspawanie dodatkowych metalowych płyt do wieży i kadłuba oraz naniesienie amerykańskich oznaczeń i kamuflażu. Wszystkie wozy, oznaczone jako Ersatz M10 weszły w skład Panzer Brigade 150, dowodzonej przez SS-Standartenfuhrera Otto Skorzennego.
W niemieckim raporcie z 23 marca 1944 roku porównującym niemieckie czołgi z nowo wprowadzonymi radzieckimi T-34/85 i JS-2 (122mm) napisano: „Pantera ma znaczną przewagę nad T-34/85 jeśli chodzi o siłę czołową ognia (Panther Ausf G mógł przebić pancerz czołowy T-34/85 z odległości 800 metrów, podczas gdy T-34/85 mógł przebić pancerz czołgu Panther Ausf G z dystansu 500 metrów), podobną zdolność rażenia bocznej i tylnej części pojazdu, posiada też przewagę nad JS jeśli chodzi o siłę rażenia frontu pojazdu przeciwnika, oraz mniejsza zdolność w odniesieniu do bocznej i tylnej części od czołgu JS-2”. W latach 1943 – 1944 czołgi Panther były w stanie zniszczyć każdy nieprzyjacielski czołg w zasięgu 2000 metrów, choć weterani służący na nich zgłaszali, że 90% trafień miała miejsce przy odległości do 1000 metrów. Zgodnie ze statystykami Sił Lądowych Armii USA zniszczenie jednej Pantery było okupione stratą średnio 5 czołgów M4 Sherman i 9 T-34. „Aby zniszczyć czołg Panther niszczyciel czołgów z działem trzycalowym (Gun Motor Carriage M10) lub z działem 76mm (Gun Motor Carriage M18 Hellcat) powinien celować w boczną część wieży lub w jej tył, wylot zamontowanego w kadłubie karabinu maszynowego lub pod osłonę/jarzmo działa” – raport Armii Amerykańskiej sprzed września 1944 roku.
Panther Ausf A porucznika Sotnikova, Polska, 1945 rok.
(zdjęcie i informacje udostępnił Dmitry Pyatakhin)
Od 1943 roku Rosjanie zdobywali pewną ilość różnych wariantów czołgów Panther. Weszły one w skład różnych jednostek pancernych, jak np. Kompania Gwardyjska porucznika Sotnikova. Oddział ten używał tych czołgów aż do wiosny 1945 roku, kiedy to operując w okolicach dzielnicy Warszawy - Pragi posiadał trzy wozy wersji Ausf A. Rosjanie traktowali swoje zdobyczne Pantery z dużym szacunkiem. Służyły na nich tylko najlepsze załogi, dla których była to swego rodzaju nagroda. W celu utrzymania sprawności bojowej wozów do służby wcielano pojmanych niemieckich mechaników, a w 1944 roku wydrukowano nawet w języku rosyjskim podręcznik obsługi czołgu Panther. Zdobyte pojazdy początkowo pozostawiono w ich oryginalnym malowaniu, z naniesionymi jedynie znakami identyfikacyjnymi nowych właścicieli. Z czasem część z nich przemalowano na standardowy kolor dark green i pokryto dużymi znakami taktycznymi oraz białymi gwiazdami w celach rozpoznawczych. Niewielka liczba zdobycznych Panter została wcielona do służby w brytyjskich (np. Ausf G „Cuckoo” z 4.Batalionu 6.Coldstream Guards Tank Brigade w Północno-Zachodniej Europie w latach 1944/45), kanadyjskich, francuskich i amerykańskich jednostkach, a trzy zostały użyte przez powstańców w trakcie Powstania Warszawskiego w 1944 roku. Mała ilość została również zdobyta i wykorzystana przez francuski ruch oporu – Ressistance w połowie 1944 roku. Wzięły one udział w walkach w rejonie Rouen, gdzie 30 sierpnia 1944 roku dwa z nich zostały zniszczone przez czołgi Tiger z sSSPzAbt 102. Było to prawdopodobnie najbardziej zaskakujące bojowe starcie, w którym wykorzystano Pantery.
Zdobyczna Pantera oglądana przez radzieckich oficerów i żołnierzy. Widoczne trzy pierwsze litery TIG nazwy TIGER, namalowanej przez radzieckich żołnierzy na frontowej płycie pancerza.
(W latach 1943/44 dla oddziałów radzieckich wszystkie niemieckie czołgi to były „Tygrysy” a wszystkie działa szturmowe nazywano „Ferdinand”, natomiast żołnierze niemieccy byli określani mianem „Fryc” lub „Ganz”. Zdjęcie i informacje udostępnił Dmitry Pyatakhin).
Brytyjski PzKpfw V Ausf G „Cuckoo” z 4.Batalionu 6.Coldstream Guards Tank Brigade, Północno-Zachodnia Europa, 1944/45.
Panzerkampfwagen V Panther był bardzo udaną konstrukcją. W tym samym czasie co jeden egzemplarz czołgu Tiger można było wyprodukować dwie Pantery. Pantery zrewolucjonizowały konstrukcyjnie czołgi i miały wyraźny wpływ na powojenne zachodnie pojazdy. Uważane są też za pierwszy na świecie czołg MBT (Main Battle Tank – Podstawowy Czołg Bojowy). Generalnie wozy te okazały się wyśmienitą bronią, zwłaszcza gdy były dowodzone i obsadzane wartościowymi załogami (jak np. Ernst Barkmann). Pojazdy te były lubiane przez swe załogi, czego najlepszym wytłumaczeniem wydają się słowa porucznika Bergera z „Grossdeutschland”: „Zostaliśmy trafieni trzykrotnie. Zawdzięczam życie Panterze…”. Po wojnie wiele jednostek Armii Francuskiej wykorzystywało Pantery (np. 503.Batalion Czołgów w Mourmelon posiadał 50 takich wozów w 1947 roku a 501.Batalion Czołgów używał Panter w latach 1946 –1950). Innymi użytkownikami czołgów Panther były Bułgaria, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia i Jugosławia. Poza tym po zakończeniu II Wojny Światowej zmodyfikowane działo Pantery 75mm KwK 42 L/70 produkowano we Francji jako 75mm DEFA i CN75-50. Było ono wykorzystywane w wielu lekkich czołgach (np. AMX 13) i samochodach pancernych (np. EBR 75). Działa te stosowano również przy unowocześnianiu izraelskich czołgów M50 Super Sherman. W 1947 roku jeden egzemplarz pojazdu Panzerbefehlswagen Panther Ausf A w prezencie od Francji otrzymała Szwecja. Został on na początku lat 60-tych przekazany do Niemiec i dzisiaj można go oglądać na ekspozycji w Panzermuseum Munster. W końcu lat 40-tych izraelskie Naczelne Dowództwo planowało rozpocząć produkcję zmodyfikowanej wersji Pantery, jednak do jej realizacji nigdy nie doszło. W obecnych czasach można się zapoznać z odrestaurowanym i w pełni sprawnym egzemplarzem czołgu PzKpfw V Panther Ausf G w Wehrtechnische Studiensammlung w Koblencji. W 1984 roku pojazd ten wykorzystano do przewiezienia trumny z ciałem generała Bundeswehry, weterana II Wojny Światowej. Pantery można dziś oglądać w licznych muzeach w Niemczech, Kanadzie, Holandii, Anglii, Francji, USA i Rosji.
Panzerbeobachtungswagen Panther
Panzerbeobachtungswagen Panther.
Pojazd obserwacyjny artylerii z silnie przebudowaną wieżą, w której zamontowano drewniane działo i karabin maszynowy 7,92mm MG 34 w kulistym jarzmie. 41 sztuk takich wozów zostało przekonwertowanych z czołgów Panther wycofanych do naprawy w końcu 1944 roku i w 1945 roku. Wyposażono je w dodatkowe przyrządy obserwacyjne i inne elementy, w tym dalmierze.
Panzerbefehlswagen Panther
Czołg dowodzenia wyposażony w dodatkową aparaturę radiową. Był produkowany w dwóch wariantach:
- Befehlswagen Ausf D/A/G (Sd.Kfz.267) – czołg dowodzenia
- Befehlswagen Ausf D/A/G (Sd.Kfz.268) – czołg łączności ziemia–powietrze
Ogółem w okresie maj 1943 – luty 1945 przekonwertowano 329 pojazdów Panzerbefehlswagen Panther.
Panzerbefehlswagen Panther Ausf D/A/G mit 7,5cm KwK 42 L/70.
Panzer-Bergewagen Bergepanther (Sd.Kfz.179)
29 marca 1943 roku została podjęta decyzja o produkcji ewakuacyjnej wersji czołgu Panther do służby w jednostkach Panzer-Abteilung. Prototypową serię 12 egzemplarzy wyprodukował MAN w czerwcu 1943 roku. Były to zmodyfikowane i pozbawione wieży pojazdy Ausf D, które wcześniej powróciły do remontu. Seryjna produkcja rozpoczęła się w lipcu 1943 roku. Wykorzystano wozy Panther Ausf A a później Ausf G. Proces produkcyjny posuwał się wolno a w jego trakcie poczyniono szereg modyfikacji. Wczesne modele Bergepanther były uzbrojone w działo 20mm KwK 38 L/55, z czasem dodano podwójny karabin 7,92mm MG 34 lub MG 42. Załoga składała się z dowódcy, kierowcy i mechanika. Bergepanther wyposażony był w 1,5-tonowy żuraw a także inne elementy ewakuacyjno-naprawcze (m.in. duża łopata i 40-tonowy dźwig), częściowo specjalnie w tym celu skonstruowane. Ogółem od czerwca 1943 roku do marca 1945 roku wyprodukowano 347 sztuk wozów Bergepanther (240 Ausf A i 107 Ausf G) oraz 12 sztuk prototypowych, opartych na wersji Ausf D. Pojazdy te były wytwarzane w zakładach Demag (Benrath), Henschel i MAN. Weszły one w skład jednostek Panther-Abteilung (od sierpnia 1943 roku), schwere Panzer (Tiger)-Abteilung i schwere Panzer-Jäger-Abteilung (od stycznia 1944 roku) oraz samodzielnych jednostek naprawczych. Część pojazdów Bergepanther po usunięciu wyposażenia była modyfikowana na wozy amunicyjne, oznaczone jako Munitionspanzer Panther. Bergepanther był najlepszą jednostką ewakuacyjno-naprawczą II Wojny Światowej, a po wojnie pewna ilość zdobycznych wozów służyła do połowy lat 50-tych w Armii Francuskiej.
Pantery w akcji!
13 września 1943 roku siedem czołgów Panther z 1.Batalionu 2.Pułku Pancernego SS 2.Dywizji Pancernej SS „Das Reich”, dowodzonych przez SS-Hauptsturmfuhrera Holzera (numer taktyczny na wieży 101) walczyło z grupą około 70 radzieckich czołgów T-34 w pobliżu miejscowości Kolomak. W ciągu 20 minut od rozpoczęcia bitwy Pantery zniszczyły 28 wozów T-34 bez strat własnych.
Podczas bitwy pod Siedlcami 28/29 lipca 1944 roku 2.Batalion 5.Pułku Pancernego SS 5.Dywizji Pancernej SS „Wiking” zniszczył 107 radzieckich czołgów (T-34, a także czołgi Sherman i Valentine), przy stracie 6 własnych jednostek (jeden PzKpfw IV i pięć Panter).
Najbardziej znanym asem był SS-Oberscharfuhrer Ernst Barkmann z 2.Dywizji Pancernej SS „Das Reich”. Jego osiągnięcia na Froncie Zachodnim, szczególnie w Normandii i Ardenach zostały uhonorowane Krzyżem Rycerskim.
Panther w Muzeum Wojny i Ruchu Oporu w Overloon, Holandia.
13 października 1944 roku ten czołg – Panther Ausf G (numer na wieży 222) ze 107.Brygady Pancernej został trafiony i unieruchomiony pociskiem z PIAT-a z 2.Batalionu East Yorkshire Regiment w Oveloon w Holandii. Był to nowy czołg, a jednostka w której służył została powołana 2 miesiące wcześniej w sierpniu 1944 roku w Aachen. (Informację i zdjęcie udostępnił Anders Bengtsson oraz René Daniëls).
Panzerkampfwagen V Panther Ausf A na Froncie Wschodnim.
Dane techniczne czołgów PzKpfw V Panther
Model
Ausf D
Ausf G
...
[ Pobierz całość w formacie PDF ]