Achtung Panzer 016 141-147 (Brummbar), Publikacje militarne i modelarskie - broń pancerna (Vanguard, Concord, ...
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Sturmpanzer IV Brummbär
Sd.Kfz.166
Sturmgeschütz IV mit 15cm StuH 43
Sturmpanzer IV Brummbär (model środkowego okresu produkcji).
„Fuhrer jest przekonany, że zaraz po przekazaniu jednostkom wozów Sturmpanzer (Brummbär), powstanie ogromne zapotrzebowanie na ten typ pojazdów”
– Albert Speer
Na początku 1942 roku wydano firmie Alkett polecenie skonstruowania i produkcji we współpracy z Kruppem nowego pojazdu Sturmpanzer (czołgu szturmowego). Alkett miał opracować nachyloną, opancerzoną nadbudówkę z haubicą szturmową 150mm, która miano osadzić na standardowym podwoziu Panzerkampfwagen IV, zmodyfikowanym przez Kruppa. Jako że wszystkie dotychczasowe wozy, jak Sturmhaubitze 42 (Sd.Kfz.142/2) i StuG 33 pełniły rolę jednostek tymczasowych Albert Speer nakazał skonstruowanie pojazdu Sturmpanzer IV. Plany nowego wozu przedstawił na konferencji 2 października 1942 roku, a 14 października zaprezentowano je Adolfowi Hitlerowi. Na ich podstawie Hitler wydał rozkaz wybudowania do wiosny 1943 roku 40 – 60 sztuk. Pojazdy Sturmpanzer IV miały wykorzystywać podwozie czołgów Panzer IV i być uzbrojone w haubicę 150mm StuH 43 L/12 (będącą rozwinięciem sIG 33 konstrukcji Skody). Hitler oczekiwał jednocześnie, że nowy pojazd będzie można także wyposażyć w moździerz 210mm lub 220mm, jednak pomysł ten nie doczekał się realizacji. W lutym 1943 roku Skoda wyprodukowała drewniany prototyp nowego Sturmpanzera IV (Sturmpanzer 43). Pojazd otrzymał oznaczenie Sd.Kfz.166, Sturmgeschütz IV mit 15cm StuH 43. Wkrótce zamówiono serię pierwszych sześćdziesięciu sztuk. Sześć egzemplarzy ukończono w marcu 1943 roku a do końca kwietnia wybudowano dalszych czterdzieści. Kończące zamówienie 14 pojazdów ukończono w maju. Wszystkie 60 sztuk posiadało z reguły nowe podwozia, choć część wykorzystywała podwozia przebudowane. Nowe podwozia dostarczyły zakłady Nibelungenwerke w St. Valentin. 52 wozy pierwszej serii wybudowano na nowych podwoziach Ausf G a 8 na przebudowanych podwoziach Ausf E i Ausf F. Zadecydowano też, że pojazdy budowane w przyszłości będą wykorzystywały podwozia przebudowane. Brummbary pierwszej serii były montowane przez Heereszeugamt Wien we współpracy z Saurerwerke i Simmering-Graz-Pauker. Po zakończeniu prób i testów oraz w obliczu żądań składanych przez jednostki frontowe Hitler nakazał rozpoczęcie seryjnej produkcji pojazdów Sturmpanzer IV. 15 maja 1943 roku Sturmpanzer IV został oficjalnie zaprezentowany przywódcom Trzeciej Rzeszy w bazie wojskowej w Arys (dzisiejszy Orzysz) w Prusach Wschodnich.
Prototyp Sturmpanzer IV.
Seryjną produkcję planowano rozpocząć pod koniec maja 1943 roku, jednak z powodu opóźnień w dostarczaniu podwozi pierwsze wozy ukończono w listopadzie 1943 roku. Były one wytwarzane do maja 1944 roku przez Heereszeugamt Wien. Wczesne egzemplarze Sturmpanzer IV były znacznie przeciążone, odrzut przy oddawaniu strzału przez haubicę 150mm StuH 43 L/12 i jej masa (1,850kg) okazały się zbyt duże dla podwozia Panzerkampfwagen IV. Dodatkowo wczesne wozy często posiadały problemy z układem napędowym i miały zbyt małą moc, co w rezultacie przyczyniało się do dużego zużycia paliwa. Nie posiadały też karabinu maszynowego z przodu kadłuba, przez co były łatwym celem dla oddziałów przeciwpancernych i piechoty. Wewnątrz nadbudówki przewożono pistolet maszynowy MP 40, którego używano do bliskiej obrony. Prowadzenie ognia było także możliwe przez boczne porty w nadbudówce. Wozy wczesnej serii produkcyjnej były raczej obsługiwane przez 4- niż 5-osobową załogę, a funkcję radiooperatora spełniał ładowniczy. Stanowisko kierowcy było w tych pojazdach wyposażone w zaadoptowaną z czołgów Tiger I szczelinę obserwacyjną Fahrersehklappe 80. W wozach tych często dochodziło do mechanicznych awarii spowodowanych sabotażem czeskich robotników. Większość pojazdów wczesnej serii została utracona pod Kurskiem, a następnie pod Charkowem i nad Dnieprem oraz w nieudanym boju o niewielką wioskę Himmelreich. W październiku 1943 roku zdecydowano się dokonać modernizacji nadbudówki i działa w celu zmniejszenia masy wozu. Nową i lżejszą wersje działa wyprodukowano w grudniu 1943 roku pod oznaczeniem 150mm StuH 43/1 L/12. W grudniu rozpoczęto także produkcję drugiej serii Brummbarów – ukończono 80 wozów. Pojazdy te posiadały szereg modyfikacji (np. stanowisko kierowcy z peryskopem), jednak nie rozwiązano problemów z przeciążeniem podwozia aż do momentu wprowadzenia lżejszego uzbrojenia. W styczniu 1944 roku nadano pojazdom Sturmpanzer IV oficjalne oznaczenie Sturmpanzer IV Brummbär (Niedźwiedź Brunatny). Były one również nazywane Sturmpanzer 43. W połowie 1944 roku ponownie przekonstruowano nadbudówkę i kontynuowano produkcję do marca 1945 roku – wybudowano 166 pojazdów trzeciej i czwartej serii. Znane one były również jako tzw. Abschlusserie. Wozy późnych serii produkcyjnych posiadały w czołowej płycie nadbudówki kuliste jarzmo karabinu maszynowego MG 34 (Kugelblende 80, stosowane także w czołgach Tiger I). Zmniejszyła się też wysokość pojazdu, ponieważ zmieniono układ górnej części kadłuba i kołnierz działa. Dowódca otrzymał kopułę zaadoptowaną z działa szturmowego StuG III Ausf G. Dodatkowo wozy późnej serii produkcyjnej posiadały osłony Schurzen i często były pokrywane antymagnetyczną pastą Zimmerit. Wyposażono także kopułę dowódcy w uchwyt karabinu przeciwlotniczego. Późne modele wozów Brummbär budowano na podwoziu czołgów PzKpfw IV Ausf H z jedną lub dwoma parami stalowych kół jezdnych i Ausf J ze wszystkimi stalowymi kołami jezdnymi. Pojazdy te nie powielały problemów swych poprzedników i okazały się efektywną i wartościową bronią Panzerwaffe. Jedynym problemem była w pojazdach Brummbär ograniczona przestrzeń wewnątrz nadbudówki. Przewożono tylko 38 ciężkich pocisków 150mm, co i tak z powodu małej przestrzeni ogromnie utrudniało służbę 5-osobowej załogi. Masa pocisków wynosiła w zależności od rodzaju od 25kg do 38kg. Szturmowa haubica 150mm była zamontowana w jarzmie kulistym na 100-milimetrowej płycie czołowej i lekko przesunięta w prawo od osi pojazdu. Haubicę wyposażono w celownik optyczny Sfl.Z.F.1a (Selbstfahrlafetten-Zielfernrohr) (5x8), jej kąt wychylenia wynosił od -8° do +30° w płaszczyźnie pionowej i w płaszczyźnie poziomej 15° w lewo i w prawo. Pierwsze serie pojazdów, wyposażone w działa StuH 43 posiadały krótki pancerny rękaw na lufie, działa StuH 43/1 stosowane w późniejszych wozach miały już dłuższy rękaw. Wszystkie pojazdy były wyposażone w odbiorniki FuG 2 i nadajniki/odbiorniki FuG 5, a także interkom do porozumiewania się załogi. Załoga późniejszych egzemplarzy składała się z 5 ludzi: dowódcy, który siedział za haubicą, dwóch ładowniczych, działowego i kierowcy, który zajmował miejsce w osobnym przedziale z przodu po lewej stronie wozu.
Od marca 1943 roku do marca 1945 roku wyprodukowano 298 (306) pojazdów Sturmpanzer IV i Sturmpanzer IV Brummbär w czterech seriach – o numerach podwozia 80501 - ?, 80801 – 84400, 86601 – 87100 i 89101 - ?. Wszystkie budowano na nowych, bądź przebudowanych podwoziach Panzerkampfwagen IV. Szereg części było dostarczanych przez różnych producentów (np. płyty pancerne były wytwarzane przez zakłady Bismarckhuette na Górnym Śląsku i Eisenwerke Oberdonau w Linz) i montowanych na początku przez Heereszeugamt Wien a od czerwca 1944 roku przez Deutsche Eisenwerke w Duisburg. Heereszeugamt Wien wyprodukował 140 pojazdów, natomiast zakłady Deutsche Eisenwerke 166 egzemplarzy.
Sturmpanzer IV Brummbär był pojazdem przeznaczonym do walk w terenie zabudowanym, z bliskiego dystansu. Okazał się bardzo skuteczny przeciwko okopanej piechocie, budynkom i praktycznie prawie każdym innym punktom oporu. Używano go także jako broni wspierającej jednostki grenadierów pancernych i piechoty. „Uważano nas w pewnym sensie za jednostkę od nagłych wypadków i zawsze używano gdy piechota była w tarapatach. Niejeden z pułków piechoty błogosławił nas po tym jak rozbiliśmy silny atak nieprzyjaciela. I tak jak zadowoleni z naszej obecności byli dowódcy jednostek, tak piechota liniowa była rada, gdy sobie szliśmy, ponieważ wroga artyleria tłukła w nich wściekle gdy się tam znajdowaliśmy. Zabawne, nieprawdaż? Nie mogli przecież zmienić pozycji swoich okopów, podczas gdy my mogliśmy się cofnąć, iść naprzód czy w bok by uciec przed ogniem przynajmniej w pewnej mierze.” – Joseph Scharrer, 3 Kompania Sturmpanzerabteilung 216 od maja 1943 roku do października 1944 roku.
Sturmpanzer IV (wczesny model) ze Sturmpanzerabteilung 216,
Włochy, wrzesień 1943 roku.
Wozy Sturmpanzer często nazywane były przez żołnierzy „Stupa”. Niewielką liczbę pojazdów środkowego i późnego okresu produkcji używano w charakterze wozów dowodzenia – Bef.Stu.Pz.IV (Befehlsturmpanzer IV), wyposażonych w dodatkową aparaturę radiową i antenę. W zakładach Kruppa chciano wykorzystać podwozie i nadbudówki Brummbarów w projekcie Jagdpanzer IV, uzbrojonym w działo 88mm Pak 43 L/71, jednak wybudowany został tylko jeden prototyp.
Befehl-Sturmpanzer IV Brummbär – wersja dowodzenia
(model późnego etapu produkcji).
Pojazdy Sturmpanzer IV formowano w oddziały Sturmpanzerabteilung. Każdy z takich oddziałów posiadał 45 wozy Sturmpanzer IV oraz 85 innych pojazdów (np. Sd.Kfz.9) i liczył 611 oficerów i żołnierzy.
Pierwszą jednostkę wyposażoną w Brummbary zaczęto formować w kwietniu 1943 roku. Otrzymała ona 50 z 60 wozów dotąd wyprodukowanych, podczas gdy pozostałe miały pozostać w rezerwie. Nową jednostkę Sturmpanzerabteilung 216 wysłano na szkolenie w rejon Amiens we Francji. 10 czerwca 1943 roku rozpoczęto wysyłanie jej na Front Wschodni. Pojazdy Sturmpanzer IV Brummbär swój debiut bojowy przeszły w ramach Sturmpanzerabteilung 216 (części 656 sPanzerjäger Regiment, dowodzonego przez ppłk.Jugenfelda) w Grupie Armii Środek (Mitte). Latem 1943 roku pod Kurskiem część Sturmpanzerabteilung 216 wzięła udział w pierwszej bitwie 5 lipca, jednak całość jej składu przybywała na miejsce walk do 18 lipca. Jugenfeld został odznaczony Krzyżem Rycerskim po operacji kurskiej, a po bitwie o Charków otrzymał awans na pułkownika. Po walkach pod Kurskiem jednostkę uzupełniono i we wrześniu 1943 roku skierowano z powrotem do walk. Sturmpanzerabteilung 216 brał udział w walkach w Rosji do połowy grudnia 1943 roku, po czym został wycofany do Niemiec w celu uzupełnień. W lutym 1944 roku jednostkę skierowano do Włoch w rejon Anzio i Nettuno. Pozostawała ona we Włoszech do kwietnia 1945 roku, kiedy to ostatnie wozy Brummbär zostały zniszczone przez własne załogi w rejonie jeziora Garda.
Kolejną jednostkę - Sturmpanzerabteilung 217 utworzono w okresie kwiecień – czerwiec 1944 roku w Grafenwohr. W lipcu została ona skierowana do Normandii, na południowy wschód od Caen. Część Sturmpanzerabteilung 217 została zniszczona pod Falaise a część wycofano do Holandii, by później użyć jej w obronie Aachen. Sturmpanzerabteilung 217 wzięła udział w niemieckiej ofensywie w Ardenach. Ostatecznie jednostka stopniowo wycofywała się w głąb Niemiec i w końcu poddała się w kwietniu 1945 roku w Zagłębiu Ruhry.
W sierpniu 1944 roku sformowano dwie niezależne kompanie – Sturmpanzer-Kompanie z.b.V.218 i Sturmpanzer-Kompanie z.b.V.2/218, wyposażone w 10 pojazdów Brummbär każda. Sturmpanzer-Kompanie z.b.V.218 13 sierpnia 1944 roku skierowano do Warszawy, gdzie wzięła udział w tłumieniu Powstania Warszawskiego jako część Grupy Bojowej Reinefarth. Jednostka pozostała w Polsce – miała wejść w skład Sturmpanzerabteilung 218, który zaczęto formować w styczniu 1945 roku, jednakże nowa radziecka ofensywa pokrzyżowała te plany. Resztki Sturmpanzer-Kompanie z.b.V.218 znalazły się w Kampfgruppe Grossdeutschland. Sturmpanzer-Kompanie z.b.V.2/218 wysłano w sierpniu 1944 roku w rejon Paryża, jej dalsze losy bojowe pozostają nieznane.
W styczniu 1945 roku rozpoczęto tworzenie jednostki Sturmpanzerabteilung 218. Osiągnęła ona gotowość bojową wraz z 43 wozami Brummbär w marcu 1945 roku. W kwietniu całą jednostkę przeformowano na Panzer-Jäger-Verband.
We wrześniu 1944 roku w Dollersheim sformowano Sturmpanzerabteilung 219. W grudniu jednostka została wysłana na Węgry w rejon jeziora Velencei. Jako część 23.Dywizji Pancernej w styczniu 1945 roku Sturmpanzerabteilung 219 wzięła udział w walkach w rejonie Budapesztu. W marcu 1945 roku jednostka straciła wszystkie pojazdy Brummbär i została wycofana do Czechosłowacji, gdzie otrzymała 10 wozów Brummbär i zdobyczne czołgi radzieckie. W kwietniu przesunięto ją bez wyposażenia do Waidhofen. Weszła tam w skład Panzer-Jagd-Brigade „Trumpa”.
Obecnie pojazdy Sturmpanzer IV Brummbär można oglądać w Musee des Blindes w Saumur (Francja), w Panzermuseum Munster w Niemczch, w kolekcji muzeum w Kubince (Rosja) i w US Army Ordnance Museum w Aberdeen Proving Ground (USA).
Sturmpanzer IV Brummbär (model późnego etapu produkcji) w Musee des Blindes w Saumur. Pojazd pokryty jest pastą antymagnetyczną Zimmerit.
(zdjęcie udostępnił Eric Peytavin)
Dane techniczne pojazdów Sturmpanzer IV Brummbär
Masa
28200kg
Załoga
5
Silnik
Maybach HL 120 TRM / 12-cylindrowy / 300KM (wczesny)
Maybach HL 120 TRM 112 / 12-cylindrowy / 300KM (późny)
Prędkość
Na drodze: 40km/h
W terenie: 24km/h
Zasięg
Na drodze: 210km
W terenie: 130km
Zbiornik paliwa
470 litrów
Długość
5,93m
Szerokość
2,88m (bez osłon Schurzen)
3,29m (z osłonami Schurzen)
Wysokość
2,52m
Uzbrojenie
150mm StuH 43 L/12 & 7,92mm MG 34 (wczesny)
150mm StuH 43/1 L/12 & 2 x 7,92mm MG 34 (późny)
Amunicja
150mm – 38 sztuk
7,92mm – 600 sztuk
Pancerz (mm/kąt)
Nadbudówka przód: 100/40
Kadłub przód: 80/12
Nadbudówka boki: 50/15
Kadłub boki: 30/0
Nadbudówka tył: 30/25+0
Kadłub tył: 20/10
Nadbudówka góra/dno: 20/83 + 10/90
Kadłub góra/dno: 10/90
Konwersje pojazdu Sturmpanzer IV Brummbär
Befehlswagen Sturmpanzer IV – wóz dowodzenia
Jagdpanzer IV (prototyp)
Specjalne podziękowania dla Josepha Scharrera, który od maja 1943 roku do października 1944 roku służył w 3.Kompanii Sturmpanzerabteilung 216.
145
[ Pobierz całość w formacie PDF ]